Deprem İstatistikleri

Türkiye'de günde ve haftada ortalama kaç deprem olur?

Türkiye, dünyanın en aktif deprem kuşaklarından biri olan Alp-Himalaya orojenik kuşağı üzerinde bulunur. Bu nedenle ülke genelinde her gün onlarca deprem kaydedilir. Çoğu insan tarafından hissedilmez çünkü büyüklükleri çok küçüktür.

• Günlük ortalama: Kandilli ve AFAD istasyonlarının çözünürlüğüne göre Türkiye'de günde tipik olarak 30 ila 50 arası M2.0+ deprem ölçülür. Yoğun aktivite dönemlerinde (artçı serileri sırasında) bu sayı yüzlere çıkabilir.
• Haftalık ortalama: M2.0+ depremler için kabaca 250 ila 400 arası bir aralık görülür.
• Yıllık ortalama: Tüm büyüklükler dahil edildiğinde Türkiye'de yılda 20.000 ile 30.000 arası deprem kaydedilir. Bunların yalnızca küçük bir kısmı insanlar tarafından hissedilir.

Bu rakamlar uzun dönemli ortalamalardır; gerçek günlük sayı, fay aktivitesine ve devam eden artçı şok serilerine göre yukarıdaki canlı kutuda görüldüğü gibi günden güne ciddi biçimde değişir.

Deprem büyüklük dağılımı nasıl yorumlanır?

Depremlerin büyüklük dağılımı tesadüfi değildir; Gutenberg-Richter yasası denilen istatistiksel bir kurala uyar. Bu yasa basitçe şunu söyler: büyüklük bir birim arttıkça, o büyüklükteki deprem sayısı yaklaşık on kat azalır. Yani küçük depremler çok, büyük depremler nadirdir.

Pratik bir örnekle: bir bölgede M4.0 büyüklüğünde 100 deprem oluyorsa, kabaca 10 tane M5.0 ve yalnızca 1 tane M6.0 deprem beklenir. Büyüklük dağılımını okurken şu kademeleri ayırt etmek faydalıdır:

• M2.0 – M2.9 (Çok küçük): En sık görülen gruptur. Genellikle yalnızca cihazlarla ölçülür, insanlar hissetmez.
• M3.0 – M3.9 (Küçük): Sessiz ortamda, üst katlarda hafifçe hissedilebilir. Hasar yapmaz.
• M4.0 – M4.9 (Hafif): Geniş alanda hissedilir, eşyalar sallanır. Sağlam binalarda hasar beklenmez.
• M5.0 – M5.9 (Orta): Zayıf yapılarda hasar oluşturabilir. Dikkatle izlenmesi gereken eşiktir.
• M6.0 ve üzeri (Güçlü/Büyük): Yıkıcı potansiyeli yüksek depremlerdir; nadirdir ama en büyük riski taşır.

Büyüklük ölçekleri arasındaki farkları (Richter, moment büyüklüğü Mw, MMI şiddet ölçeği) daha ayrıntılı öğrenmek için deprem büyüklük ölçekleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Türkiye'nin en aktif fay zonları hangileri?

Deprem istatistiklerini anlamlandırmak için depremlerin nerede yoğunlaştığını bilmek gerekir. Türkiye'deki sismik aktivitenin büyük bölümü üç ana fay sistemi üzerinde toplanır:

• Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ): Doğuda Karlıova'dan batıda Marmara'ya uzanan, dünyanın en iyi çalışılmış sağ yönlü doğrultu atımlı faylarından biridir. 1939 Erzincan ve 1999 Gölcük-Düzce depremleri bu hat üzerindedir. İstanbul'u ilgilendiren Marmara segmenti yakından izlenir.
• Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ): Karlıova'dan Akdeniz'e doğru uzanır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri bu zon üzerinde meydana gelmiştir ve istatistiklerde uzun süre yoğun artçı aktivite oluşturmuştur.
• Ege Graben Sistemi (Batı Anadolu): İzmir, Aydın, Manisa ve Denizli çevresinde çok sayıda normal fayın bulunduğu, sürekli küçük-orta depremlerle gündeme gelen bir bölgedir.

Bu yüzden günlük istatistiklerde depremlerin önemli kısmı Doğu Anadolu, Ege ve Marmara çevresinde toplanır. İllere göre deprem yoğunluğunu görmek için Türkiye'de en çok deprem olan iller yazımıza bakabilirsiniz.

İstatistikler nasıl doğru okunur?

Deprem sayılarını yorumlarken sık yapılan hataları bilmek, paniğe kapılmadan veriyi anlamak için önemlidir:

• Çok sayıda küçük deprem "kötü" değildir. Günde 40-50 küçük depremin kaydedilmesi olağandır; bu, fay enerjisinin küçük parçalar halinde boşaldığı anlamına gelebilir. Sayıdaki artış tek başına büyük deprem habercisi değildir.
• Eşik (alt sınır) farkına dikkat edin. Bir kaynak M1.0 üzerini, bir başkası M2.5 üzerini listelerse sayılar çok farklı çıkar. Bu sayfadaki istatistikler M2.0 ve üzeri depremleri esas alır.
• Artçı şokları ayırın. Büyük bir depremden sonra haftalarca süren artçılar günlük sayıyı doğal olarak şişirir; bu yeni bir riskten çok devam eden bir sürecin parçasıdır.
• Büyüklük ile şiddet aynı şey değildir. Büyüklük (magnitude) depremin enerjisini, şiddet (intensity) ise belirli bir noktada hissedilen etkiyi ölçer. Aynı büyüklükteki iki deprem, zemin ve derinliğe göre çok farklı hissedilebilir.
• İlk veriler revize edilir. Otomatik sistemlerin verdiği ilk büyüklük değeri, manuel inceleme sonrası 0.1-0.5 birim değişebilir. Bu yüzden resmi değer için AFAD'ın nihai duyurusu esas alınmalıdır.

Veriler nereden geliyor?

Bu sayfadaki canlı istatistikler, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü ile AFAD'ın sismik istasyon ağlarından beslenir. Veriler API üzerinden çekilip son 24 saatlik pencerede otomatik hesaplanır. Resmi ve nihai değerler için her zaman ilgili kurumların duyuruları esas alınmalıdır. Bugün yaşanan depremlerin günlük raporu için bugün deprem oldu mu Türkiye sayfamızı, "az önce" yaşanan bir sarsıntıyı sorgulamak için az önce deprem mi oldu yazımızı kullanabilirsiniz.

İlgili Sayfalar